Dariusz Dyląg
Streszczenie: Działania polskich legionistów w Karpatach Wschodnich były celem badań historyków wojskowości już w czasie Wielkiej Wojny i w okresie międzywojennym, natomiast dzieje dwóch szwadronów kawalerii biorących udział w kampanii karpackiej 1914/15 stały się przedmiotem osobnych studiów w kilku zaledwie opracowaniach. Jesienią 1914 r., po pierwszym stadium organizacji, stan polskiej kawalerii legionowej nie przedstawiał się zbyt imponująco. Na Kielecczyźnie przebywał 1. szwadron pod dowództwem rtm. Władysława Beliny-Prażmowskiego, a w Krakowie stacjonował 2. szwadron oddany pod komendę por. Zbigniewa Dunin-Wąsowicza oraz 3. szwadron por. austr. Juliusza Klasterskiego. Nominalnym komendantem 1. Dywizji Kawalerii został płk. austr. Józef Cyrus-Sobolewski. 2. i 3. szwadron zawagonowano 1 października 1914 r. na płaszowskim dworcu kolejowym w Krakowie i przetransportowano koleją do Chustu na Węgrzech. Ordre de Bataille z dnia 7 października 1914 r. wymienia na kwaterach w Wielkim Sewluszu (węg. Nagy Szőllős) 2. szwadron Wąsowicza w Chuście ze 150. szablami, a 3. szwadron Klasterskiego z tą samą liczbą szabel (obie wartości są szacunkowe). Po 12 października 1914 r. szwadrony przeszły (m.in. słynną „Drogą Legionów”) na tereny dawnej Galicji i włączyły się do działań bojowych o Rzeczypospolitą Rafajłowską w ramach tzw. kampanii karpackiej 1914/15.
Słowa kluczowe: kawaleria I Polskiego Legionu, kampania karpacka 1914/15, Rzeczpospolita Rafajłowska, Gorgany, Alpy Rodniańskie, Karpaty Wschodnie.