Where were the lowest glaciers in the Carpathians? Geomorphological record of glaciation in the Polonyna Równa massif (Ukraine)
Unde se aflau ghețarii pleistoceni situați la cea mai joasă altitudine din Carpați? Raport geomorfologic al glaciațiunii în masivul Połonina Równa (Ucraina)
Де містилися найнижче розташовані плейстоценові льодовики Карпат? Геоморфологічний слід зледеніння в масиві Полонини Рівної (Україна)
Piotr Kłapyta
Streszczenie: Artykuł omawia wyniki badań geomorfologicznych rzeźby glacjalnej w masywie Połoniny Równej (1480 m n.p.m) w Karpatach Wschodnich, będącej najdalej na północny-zachód wysuniętym masywem górskim w Karpatach ukraińskich. W badanym obszarze przedstawiono charakterystykę cyrków glacjalnych, zrekonstruowano zasięg i geometrię trzech lodowców obecnych na tym obszarze podczas maksimum ostatniego zlodowacenia (około 20 tys. lat temu) oraz obliczono wysokość ich linii równowagi bilansowej (ELA), z uwzględnieniem dodatkowego zasilania wynikającego z efektu przewiewania śniegu. Formy rzeźby glacjalnej (cyrki i moreny maksymalnego zasięgu lodowców) zachowały się w górnych odcinkach doliny Lutej, odwadniającej północny skłon badanego masywu. Podczas maksimum ostatniego zlodowacenia w masywie Połoniny Równej powstały trzy krótkie (średnio 1.3 km długości) lodowce cyrkowe, a całkowita powierzchnia zlodowacenia wynosiła jedynie 1.2 km2. Zrekonstruowana średnia wysokość linii równowagi bilansowej lodowców (ELA) w całym masywie wyniosła 1289 m n.p.m., stąd była najniżej położona w całych Karpatach.
Abstract: This article discusses the results of geomorphological studies of glacial relief in the Polonyna Równa massif (1,480 m a.s.l.) in the Eastern Carpathians, the northwesternmost mountain range in the Ukrainian Carpathians. The study area presents the characteristics of glacial cirques, reconstructs the extent and geometry of three glaciers present in this area during the Last Glacial Maximum (approximately 20,000 years ago), and calculates their equilibrium level (ELA), taking into account the additional supply resulting from snow blowing. Glacial relief forms (cirques and moraines of the maximum glacial extent) are preserved in the upper sections of the Luta Valley, which drains the northern slope of the massif. During the Last Glacial Maximum, three short (average 1.3 km long) cirque glaciers formed in the Połonina Równa massif, and the total glaciated area was only 1.2 km2. The reconstructed average elevation of the glacier equilibrium line (ELA) across the entire massif was 1,289 m above sea level, making it the lowest elevation in the entire Carpathians.
Abstract: Articolul examinează rezultatele cercetărilor geomorfologice asupra reliefului glaciar din masivul Połonina Równa (1480 m deasupra nivelului mării) din Carpații Orientali, acesta fiind cel mai nord-vestic masiv montan din Carpații ucraineni. Sunt prezentate caracteristicile circurilor glaciare din zona studiată, întinderea și geometria a trei ghețari care au existat în această regiune în timpul Ultimului maxim glaciar (aprox. în urmă cu 20000 de ani) au fost reconstituite și altitudinea liniei de echilibru (ELA) a fost calculată, luând în considerare cantitatea suplimentară de zăpadă viscolită de vânt. Formele de relief glaciar (circuri și morene din timpul Ultimului maxim glaciar) s-au păstrat în secțiunile superioare ale văii Luta, care drenează versantul nordic al masivului studiat. În timpul Ultimului maxim glaciar, în masivul Połonina Równa s-au format trei ghețari de circ scurți (cu o lungime medie de 1,3 km), iar suprafața totală acoperită de ghețari a fost de doar 1,2 km2. Altitudinea medie reconstituită a liniei de echilibru (ELA) a ghețarilor din întregul masiv a fost de 1289 m deasupra nivelului mării, fiind astfel cea mai joasă altitudine din întregii Carpați.
Анотaція: У статті подано результати геоморфологічних досліджень льодовикового рельєфу в масиві Полонини Рівної (1480 м над рівнем моря) у Східних Карпатах – найбільш простягнутому на північний захід гірському масиві українських Карпат. Охарактеризовано карові форми рельєфу досліджуваної території, реконструйовано межі й геометрію трьох льодовиків, які були тут під час максимуму останнього зледеніння (приблизно 20 тисяч років тому), а також обчислено висоту їхньої лінії рівноваги мас (ELA), з урахуванням додаткового живлення внаслідок ефекту снігових переметів. Льодовикові форми рельєфу (кари й морени найвіддаленішого льодовикового просування) збереглися у верхів’ї долини Лютої, яка дренує північний схил досліджуваного масиву. Під час максимуму останнього зледеніння в масиві Полонини Рівної сформувалися три короткі (приблизно 1,3 км завдовжки) карові льодовики, а загальна площа зледеніння становила лише 1,2 км2. Реконструйована середня висота лінії рівноваги мас льодовиків (ELA) для всього масиву становила 1289 м над рівнем моря, а отже, була розташована найнижче у всіх Карпатах
Słowa kluczowe: zlodowacenia, rzeźba glacjalna, Połonina Równa, Karpaty Wschodnie.
Keywords: glaciations, glacial relief, Polonyna Równa, Eastern Carpathians.
Cuvinte-cheie: glaciațiuni, relief glaciar, Połonina Równa, Carpații Orientali.
Ключові слова: зледеніння, льодовиковий рельєф, Полонина Рівна, Східні Карпати.